Ieder voor zich en de werkgever voor ons allen

Dat de Jumbo de vakbonden buitenspel zet, zou Henri Polak zich doen omdraaien in zijn graf. Toen in november 1894 onverwachts een algemene staking uitbrak onder de 10.000 Amsterdamse diamantbewerkers werd hij een van de leiders van het succesvolle stakingscomité. In deze crisissituatie ontpopte hij zich als een handige organisator, overtuigende spreker en snelle beslisser. Toen het stakingscomité kort na de overwinning op 13 november de Algemeene Nederlandsche Diamantbewerkersbond (ANDB) wist op te richten, werd de 26-jarige Polak tot voorzitter gekozen. Geïnspireerd op de aanpak van de Engelse Trade Unions waarover Polak in Londen al het nodige had gehoord, werd van de leden een substantiële contributie gevraagd. Deze werd benut voor iets wat in Nederland in deze mate nog niet was vertoond – het bezoldigen van bestuurders en het opbouwen van een substantiële stakingskas.

Het feit dat supermarktketen Jumbo nu de vakbonden buitenspel zet en rechtstreeks zaken doet met de ondernemingsraad lijkt wel of we een van onze grootste werknemersrechten verkwanselen. “Jumbo zet de klok een eeuw terug”, zegt Pien Zijlstra van CNV Vakmensen. Maar is dat wel zo? Of stelt Jumbo de klok gelijk met de huidige tijd?

In een tijd waarin we veel individualistischer dan ooit tevoren opereren en liever een rechtsbijstandsverzekering afsluiten dan een fikse maandelijkse contributie aan de vakbond overmaken, past de gezamenlijke vuist tegen de werkgever misschien ook niet meer. De vakbonden zien met samengeknepen billen iedere maand het ledenaantal afnemen. Hoe hard ze ook proberen om nieuwe leden te werven onder het motto dat ze opkomen voor jouw belangen op het gebied van werk en inkomen, blijft alleen de oude garde werknemers ze trouw. Het is niet representatief, maar een kleine rondgang onder een aantal collega’s hier op de vloer brengt naar boven dat de enige reden om geen lid te zijn van de vakbond, de hoge contributie is.

Een lidmaatschap kost al snel rond de 200 euro per jaar. Dat heb je snel bespaard en je profiteert toch mee van de vakbond omdat anderen wel contributie betalen. Hier zit ook precies de crux. Omdat niet iedereen lid is van de vakbond, gaat de lidmaatschapsprijs omhoog. Het merendeel parasiteert dus op de trouwe leden die wel maandelijks aftikken. Maar aan de andere kant krijgen de vakbonden ook niet over het voetlicht gebracht waarom ze van grote meerwaarde kunnen zijn. Salarissen van 100.000 tot 120.000 euro per jaar voor een vakbondsvoorzitter werken ook niet mee.

Komt het einde van de vakbonden en dus ook ons zeer geprezen poldermodel in zicht? Ik denk het niet en Jumbo gaat daarbij helpen. Als zij hun slogan ‘Euro’s goedkoper’ ook kunnen toepassen op de arbeidsvoorwaarden zonder dat er weerstand ontstaat. Als alleen de klanten en een klein beetje Max Verstappen van de Jumbo kunnen profiteren. Vanaf dan is iedere werknemer meer dan graag bereid om 15 euro per maand af te tikken voor een club die op de barricaden wil staan en de legendarische woorden van vakbondsman Herman Bode durft te roepen: ‘Willen we naar de Dam? Dan gáán we naar de Dam!’

Dankzij de Jumbo zal de geschiedenis zich gaan herhalen.

Maurice Ubags en Maurice van der Linden