Hoe een vaste rente toch omhoog kan gaan…


Harm Loopstra, Dirk Schaffrath en Rian Groeneweg (vlnr.)

In Nederland hebben ruim 17.500 ondernemers één of meerdere renteswaps gekocht. In Limburg gaat het om plusminus duizend ondernemers. Zo’n renteswap is een ingewikkeld product.
Toch heeft het overgrote merendeel van de ondernemers die ‘zo’n ding’ kochten het niet aangeschaft om te speculeren. In tegenstelling: ze kochten die renteswaps om leningen met variabele rentes
om te zetten in vastrentende leningen. Banken ‘pushten’ die renteswaps omdat ze daar goed aan verdienden. Leningen met ‘normale vaste rentes’ zonder renteswaps werden daarom regelmatig
bewust net iets hoger gezet dan leningen met ‘vaste rente’ met renteswap. Een deel van de entrepreneurs die een lening aangingen, wisten zelfs niet eens dat ze een renteswap hadden. „Het
grootste probleem is dat vele banken die renteswaps verkocht hebben aan ondernemers die eigenlijk geen flauw benul hadden waarmee ze te maken hadden”, legt Loopstra uit. „Zo’n ingewikkeld
product moet je eigenlijk niet aan leken verkopen, het vraagt om financieel vakmanschap.” Hij adviseert als consultant ondernemers die gedupeerd zijn door renteswaps en die daarvoor willen worden
gecompenseerd. Als voormalig directeurbedrijven van de ABN AMRO heeft hij overigens zelf ook renteswaps verkocht. „Ik vind dat er in de kern niks mis is met het product. Als het contract in orde is,
prikt zo’n swap gewoonweg de rente vast. Van het feit dat zo’n renteswap hiernaast zelf een waarde heeft – die stijgt als de marktrente stijgt en daalt als de marktrente daalt – heeft een ondernemer
normaal geen last. In de praktijk is er echter té veel misgegaan, omdat er renteswaps zijn verkocht aan mensen zonder de benodigde financiële kennis. Het grootste probleem is dat er bij een aantal
banken ondoorzichtige voorwaarden in de contracten stonden, waardoor banken de rente via opslagen konden verhogen. Daarnaast sloten veel renteswaps niet goed aan op de verstrekte
leningen.”
 
Basel III
Als een renteswap op de juiste wijze door beide partijen wordt toegepast, is het een bruikbaar product dat de mogelijkheid biedt om leningen met een variabele rente om te zetten naar leningen
met een vaste rente. In tijden dat de rente relatief laag is, kan dat een goede risicomijdende keuze zijn voor een ondernemer.” Rian Groeneweg, financieel directeur van Lux Beheer gevestigd in
Sittard had precies om die reden meerdere renteswaps gekocht voor meerdere leningen. „We snapten als groot bedrijf, in tegenstelling tot veel kleinere ondernemers, heel goed wat renteswaps zijn.
In principe hadden onze leningen dankzij die swaps een gegarandeerd vaste rente bij de ING bank, zo was ons verteld. In de praktijk bleek echter dat de bank eigenhandig het opslagpercentage kon
aanpassen en dat ook meerdere keren deed. Die opslag varieerde van 1,25 procent tot 2,75 procent. Daardoor hadden we dus in de praktijk geen vaste rente en betaalden we vele jaren ruim 1,5
procent meer rente dan we hadden gedacht. De schade over de hele looptijd van de leningen bedraagt enkele tonnen!” De reden van die verhoogde opslag was niet dat het bedrijf van Rian
Groeneweg het slecht deed, want de zaken liepen voorspoedig. De opslag werd zoveel verhoogd omdat de bank zélf in een lastig parket zat.

‘In principe hadden onze leningen dankzij die swaps een gegarandeerd vaste rente bij de ING bank, zo was ons verteld. In de praktijk bleek echter
dat de bank eigenhandig het opslagpercentage kon aanpassen en dat ook meerdere keren deed.’

„Je kunt het een beetje vergelijken met een huis waarvoor je vijf jaar een vaste huur betaalt, maar waarbij vervolgens ieder jaar de servicekosten flink worden verhoogd”, aldus Loopstra. De
vraag is of de klan redelijkerwijs kan verwachten dat er met zoveel kracht aan de knop van de opslagrente zou worden gedraaid? Harm Loopstra denkt van niet en verwacht dat banken klanten in dit
soort gevallen tegemo zullen komen. Vele duizenden ondernemers hebben net als Rian Groeneweg grote schade ondervonden door ondoorzichtige renteswaps. In het kader van het zogeheten
Uniforme Herstelkader Rentederivaten MKB kan een grote groep ondernemers die een renteswap had en heeft, beroep doen op een zogeheten coulanceregeling. Voor grotere ondernemers zoals
Groeneweg is die route echter niet opengesteld. Zij zullen dus, als ze denken dat ze zijn benadeeld, een individuele procedure tegen hun bank moeten starten. Maar voor de meeste mkb’ers kan het
Uniforme Herstelkader wél interessant zijn.
 
Coulance
Dirk Schaffrath, eigenaar van het Heerlense TCK Sports Group, is een voorbeeld van een ondernemer die wel recht heeft op coulance. „Mijn Rabobankadviseur, die ik volledig vertrouwde, zei
dat zo’n renteswap het meest moderne en geschikte product was om de rente jarenlang op een laag niveau vast te zetten. Ik begreep toen wel hoe zo’n renteswap werkte, maar achteraf blijken er
wel degelijk addertjes onder het gras te zitten. In de praktijk viel het voor mij persoonlijk mee. De rente is in die leningsperiode weliswaar verder gedaald, maar dat risico loop je altijd als je je rente voor
een langere periode vastzet. Alles is bij mij dus goed verlopen, maar ik krijg desondanks een uitkering van enkele tienduizenden euro’s in het kader van die coulanceregeling!” Harm Loopstra legt uit:
„In het Uniform Herstelkader Rentederivaten MKB wordt niet gekeken of er in jouw specifieke geval iets is misgegaan, maar wordt gewoon een coulance- uitkering gegeven aan een bepaalde groep
mkb’ers die in een bepaalde periode een renteswap hebben gehad. Of er iets fout is gegaan en hoe dat eventueel is gebeurd speelt bij het Herstelkader dus niet. Over die regeling kun je inderdaad
flink discussiëren en dat is ook ruimschoots gebeurd, maar uiteindelijk hebben alle banken zich bij de coulanceregeling in deze vorm neergelegd. Iedere ondernemer die na 2011 een renteswap heeft
gehad, moet dus zeker even bekijken of hij recht heeft op een vergoeding, zelfs als er geen schade is geweest.”
 

‘Mijn Rabobankadviseur, die ik volledig vertrouwde, zei dat zo’n renteswap het meest moderne en geschikte product was om de rente jarenlang
op een laag niveau vast te zetten.’

FOTO HARRY HEUTS