Bovens' idee van integriteit is wishfull thinking

Gouverneur Theo Bovens maakt vandaag in een opinie en in een interview in De Limburger duidelijk hoe hij denkt over integriteit. Aanleiding: de vele integriteitsdiscussies over  de kwesties Van Rey, het aanblijven van directeur Tilman Schreurs van OML, de benoeming van Ricardo Offermans tot voorzitter van nationaal park Meinweg.

Bovens: “Dé belangrijkste constatering rond integriteitsbeleid is dat het iets is van de eigen organisatie, van jezelf is. Je kunt het niet overlaten aan derden, hogere organen, publieke opinie of moraalridders. Je moet het in eigen organisatie organiseren en handhaven.”

Dat is wishfull thinking van de gouverneur. Natuurlijk zou het mooi zijn als de mens – en ook de directeur, wethouder, hoge ambtenaar – van nature telkens zijn eigen gedrag en zijn integriteit ter discussie stelt en laat stellen. Maar zo zit ‘de’ mens niet in elkaar. De goeden zullen actuele kwesties bespreken: Kan ik die uitnodiging accepteren? Moeten we dat etentje niet zelf betalen? Dergelijke vragen stellen, verhoogt al het morele besef van personen en organisaties.

De praktijk laat evenwel zien dat je niet op het ‘goede’ van de mens kunt varen. Neem Roermond. De stad die onder aanvoering van machtspoliticus Van Rey was verworden tot een Kongsi, waarvan de leden elkaar de bal, maar belangrijker nog, werk en functies toespeelden. Een groep van zakelijk belanghebbenden in het stadhuis, van lokale media, makelaarskantoren, banken, verzekeraars, projectontwikkelaars, horecabedrijven en anderen runden Roermond als hun zakelijk platform. Zij allen profiteerden, Roermond profiteerde mee.

Gouverneur Bovens had in deze Roermondse casus nog heel lang kunnen wachten op zelfinzicht als het aankomt op integriteit. Van Rey zelf vindt nog steeds dat hem eigenlijk niets te verwijten valt. Kijk recent naar de felle en geëmotioneerde bijdragen van zijn partij in de Roermondse raad. De commissarissen houden Tilman Schreurs de hand boven het hoofd  In het publieke debat serveert  burgemeester Jos Hessels kritische uitlatingen van een collega-burgemeester af met de kwalificatie  ‘misplaatste flinkheid’. Het zijn de zichtbare en onzichtbare rijen die zich sluiten in geval van een aanval. Eén voor allen, allen voor één.

Het is uitsluitend te danken aan de onderzoeksinspanningen en de volhardendheid van De Limburger dat er nu over integriteit in Roermond wordt gesproken. Zonder de onthullingen van de krant zou er nu alleen nog gesproken worden over de grootte van het standbeeld dat Roermond voor Van Rey zou moeten oprichten. Waren er geen veroordelingen geweest van Van Rey, van Piet van Pol en Tilman Schreurs en ook van Ricardo Offermans. Veroordelingen die stuk voor stuk met integriteit te maken hebben.

Ook het vertrouwen van de gouverneur dat je integriteit moet overlaten aan eigen organisatie is in de praktijk te veel gevraagd. Bij OML is er een code ‘Good Governance’, die – zoals de gouverneur zelf ook terecht opmerkt – vervolgens niet wordt gehandhaafd. Bovens noemt dat zelf ook een ‘gemiste kans’. Vraag is: waarom zou een volgende keer die code ineens meer zijn dan een geduldig stuk papier? Limburg is een klein wereldje, waarin bestuurders en commissarissen elkaar door en door kennen. En elkaar steeds weer tegenkomen en nodig hebben. Dat nodigt niet meteen uit tot een handhavende taakopvatting.

In veel ambtelijke en bestuurlijke organisaties worden de directie, B&W, naar de ogen gekeken. Aan het eind van de maand moet de hypotheek weer betaald worden.  Voor veel goedbetaalde ambtenaren geldt dat ze zich vooral loyaal tonen. Tegenspraak is uitzondering, want dat maakt de carrière doorgaans een stuk overzichtelijker.

Het siert Bovens als mens dat hij uitgaat van vertrouwen. Maar als het op integriteitskwesties aankomt zou ik het zekere voor het onzekere kiezen: vertrouwen is goed, controle – van buitenaf – is beter.

Maurice Ubags