Heeft politiek schuld aan commerciële vastgoedbubble?

Vleugels geeft een onthutsend cijfer weer in het interview in De Limburger. In de eerste tien jaar van deze eeuw is evenveel commercieel vastgoed gebouwd als in de periode van de tweede wereldoorlog tot 2000. Dat zijn 55 jaar.

Hoeft geen betoog dat de bouw van al die kantoren en winkels niet gelijk is opgegaan met de groei van de economie. Er is simpelweg veel te veel gebouwd. “De sector is uit zijn voegen geknald”, noemt Vleugels dat beeldend.

Hij trekt het boetekleed aan, want ook zijn 3W heeft vol op het orgel gespeeld.

Vraag die zich opdringt is wie dat nu te verwijten valt? Dat projectontwikkelaars willen bouwen als ze de kans krijgen is logisch. Het is hun verdienmodel, ook al is het maatschappelijk gezien onverantwoord voor de leegstand te bouwen.

Vleugels zegt  iets interessants over de schuldvraag: “De politiek was de koning op het bord.”

En de vastgoedontwikkelaars wisten de koningen in het gouvernement en de lokale koningen goed te bedienen met onder meer een jaarlijks exclusief vastgoedfeestje op het Preuvenemint. Ons kent ons.

En Vleugels heeft gelijk. Een markt zonder marktmeester, dat is meestal vragen om excessen. De politiek had die marktmeester moeten zijn. Van oudsher is de provincie de bestuurslaag bij uitstek als het gaat om ruimtelijke ordening. En het zijn de gemeenten die bestemmingsplannen maken en vergunningen moeten afgeven voor de nieuwbouw van commercieel vastgoed.

In plaats van het beteugelen van een overschot aan nieuwbouwplannen, zijn het juist de lokale bestuurders die goede sier willen maken met nieuwe investeringen. Kijk naar Heerlen, waar het Maankwartier uit de grond is gestampt voor – hoofdzakelijk – leegstand. De gemeente heeft niet tijdig willen terugschakelen, met als gevolg dat er structureel miljoenen in het project gepompt moeten worden.

Aan de andere kant heeft de markt zijn werk ook slecht gedaan. Wie heeft  dat teveel aan commercieel vastgoed gefinancierd? Meestal zijn het ‘de’ banken, verzekeraars en grote pensioenfondsen. Dat is niet erg als ze zelf op de blaren moeten zitten als het misgaat. Het probleem is echter dat als het misgaat, banken gered moeten worden of dat pensioenfondsen minder uitkeren als de dekkingsgraad te laag is geworden. Het zijn partijen die debacles afwentelen op uiteindelijk de premie- en de belastingbetaler. Laten we vooral de mislukte vastgoedavonturen van de SNS-bank niet vergeten.

Vraag die zich nu nog opdringt: zijn de bestuurders nu wel wakker? Want projectontwikkelaars zullen bestuurders altijd weer mee weten te nemen naar grote hoogtes, waar je fantastische vergezichten hebt waar je ook als bestuurder visie aan kunt ontlenen. In Valkenburg is er nu volop discussie over de bouw van nieuw exclusief hotel hartje centrum. Er wordt in het Geulstadje gefluisterd dat burgemeester Martin Eurlings niet wil opstappen voor de eerste paal in de mergelgrond is geslagen. Het hotel heeft er vroeger gestaan, is de historische rechtvaardiging voor de nieuwbouw.

Eurlings is – indachtig de woorden van Vleugels – een van de koningen die het bord wel nog bepalen. Ergens tussen het nieuwe winkelcentrum De Kei en het nieuwe hotel zal er straks vast een mooi plaatsje zijn voor een standbeeld voor Eurlings.

Hij zal zeker niet de laatste koning zijn. Want het gaat altijd zo: De koning is dood, leve de koning!

Maurice Ubags