Kartel-economie: bij elke aankoop betalen we te veel

Hoe makkelijk is het om de stelling in de kop te bewijzen? Heel gemakkelijk. Neem alleen al het bekend geworden truckkartel, waarbij de vijf grootste truckbouwers in Europa – waaronder DAF (Paccar) – hun klanten naar schatting tot 100 miljard euro te veel hebben laten betalen. Een kartel dat recent bekend is geworden.

Je mag aannemen dat transporteurs de prijzen voor de vrachtwagens die ze kopen doorberekenen in de kostprijs van een rit. Degene die zijn product laat vervoeren, berekent de kosten uiteraard ook door. Uiteindelijk betaalt de consument te veel als die producten koopt.

Het truckkartel raakt zo iedereen, maar als we boodschappen doen, zullen we er niet wakker van liggen. We betalen simpelweg wat de scankassa aangeeft.

En dan komt het. Het recente truckkartel heeft vele voorvaderen.  Stel dat we paprika’s hebben gekocht. De ZON in Venlo heeft meegedaan aan een paprika-kartel om de prijzen hoog te houden.  Zilveruitjes, garnalen of waspoeder op de band? Ook allemaal al eens op de markt gebracht door prijskartels.

Het regent. U rent naar uw auto. Een Volkswagen, een BMW, een Mercedes? Volgens Der Spiegel maken de autoproducenten al zeker twintig jaar onderling afspraken. Op de fiets terug naar huis? De fietsfabrikanten Accell Group, Gazelle en Giant Europe zijn al beboet voor het maken van onderlinge prijsafspraken.

Thuis maakt u de post van de bank open. Oh ja: De Rabobank deed in Londen mee aan net manipuleren van de Libor-rente (een soort Euribor-rente) en tikte daarvoor een slordige 700 miljoen euro boete af.

Dan maar de televisie aanzetten. Oeps: Philips, LG Electronics en Samsung SDI kregen een recordboete opgelegd van 1,47 miljard euro vanwege kartelvorming. Het Nederlandse bedrijf Philips moet hiervan het grootste aandeel betalen, namelijk een bedrag van 313,4 miljoen euro.

Misschien goed om ’s avonds nog wat baantjes te trekken in het plaatselijke zwembad. Het water ruikt altijd een heel klein beetje naar chloor. Dat stinkt net zo min als geld, weet het kartel van zwembadchloor-ditributeurs. Die kenden de markt als hun broekzak: als een zwembad al eens over stapte op een nieuwe leverancier, kreeg de ‘oude’ leverancier zijn schade gecompenseerd van de nieuwe leverancier. Iedereen blij, alleen de zwemmers kregen betraande ogen.

Het verhaal kan eindeloos worden uitgebreid. Of u nu de lift neemt op uw werk, voor een verkeerslicht staat te wachten, zelfkopiërend papier koopt, een leesmap in uw handen pakt: u betaalt te veel vanwege kartelvorming.

In Limburg hadden we kartels van wegenbouwers, onder meer in Maastricht. De wegenbouwers deden iets terug door MVV te sponsoren. Dat was de tijd dat ‘die Roeie’ geld hadden en nog op het hoogste niveau balden. De groenvoorziening in Maastricht? Keurig verdeeld door acht hoveniers.

Recenter: de NS die sjoemelt om het Limburgse openbaar vervoer-contract in handen te krijgen.

En ook individuele bedrijven laten zich niet onbetuigd. Nedri Spanstaal in Blerick wordt voor de rechter gesleept door onder meer Deutsche Bahn, omdat het bedrijf samen zou hebben gepand om de staalprijzen te hoog te houden.

Het bedrijf Depron in Weert (hoofdkantoor in Eindhoven) was onderdeel van een ouder kartel in kunststof verpakkingen. In 2015 ging Depron over de kop.

Eén ding is zeker: kartels zijn niet uit te roeien. Aandeelhouders, bedrijven en managers die flinke bonussen kunnen verdienen zullen altijd gevoelig zijn voor samenwerking met de concurrenten. De status quo kan comfortabel voelen. Niet langer knokken met de concurrent, maar samen de consument een beetje tillen. Lekker profijtelijk.

De werknemers die voor zo’n bedrijf werken hebben voorlopig baanzekerheid: als een bedrijf te veel kan berekenen, is de noodzaak om voortdurend op het scherpst van de snede met zo min mogelijk personeel  te opereren wat minder aanwezig.

Consumenten lijken er ook niet wakker van te liggen. Waarom ook? We hebben het goed. Iedereen die wil is weer aan het werk, een fijne Volkswagen op de oprit, de boodschappenkar elke zaterdag goed gevuld, een lage hypotheekrente en we zien deze zomer geen beelden van stromen vluchtelingen door Europa. Eerst maar eens heerlijk genieten van de vakantie. Wat is het leven toch mooi.

Maurice Ubags