Met de komst van de aspergerobot begint een sociale tijdbom te tikken

Fruit plukken: ik heb het circa 35 tot 32 jaren geleden elke vakantie gedaan. Aardbeien plukken in Eckelrade. Appels plukken Op ’t Rooth. Morellen plukken bij fruitteler Theo Kessels uit Cadier en Keer. Het eerste jaar bij Theo gebeurde dat nog met de hand, ‘kommel’ om de schouder en trapje bij de hand.  Het volgende jaar werkte ik aan een schud-machine, waarvoor de landelijke- en vakpers naar Cadier en Keer kwam.

De schudmachine greep een kersenboom eenvoudig bij de stam om die even heel hard te laten trillen. De kersen vielen simpelweg op doeken, die wij met vier jongens vanaf een lopende band hadden uitgerold. Van dat achteruit uitrollen – je liep door de takken van de boom – staan de littekens nog op mijn rug. Daarna rolde de doeken – aanweerszijde van de stam één – weer op en kwamen de kersen terecht in een bak water van één kuub. In het water bleven de onderste kersen net zo gaaf als de bovenste. In een minuut was een boom ‘geplukt’.

De schudmachine was zo snel, dat Kessels ook voor andere fruittelers aan de slag kon, tot in België. En nog mooier: Ook pruimen konden zo geplukt worden. Jantje zag nog maar heel even de pruimen hangen: binnen een minuutje lagen de Mirabellen in de bak met water. Ondertussen rijden er al enkele jaren ‘tractoren’ om de velden te bewerken zonder boer achter het stuur. Met GPS kan het ook.

De techniek heeft bepaald niet stilgestaan. Vandaag reed een aspergerobot over de velden. Het apparaat dat ongeveer zes ton gaat kosten vervangt tientallen plukkers. Voor boeren is een investering een goede businesscase, want na een paar jaar is de robot al terugverdiend.

Deskundigen vertelden op Radio1 dat in de toekomst ook champignons, tomaten en appelen met een robot geplukt kunnen worden. Dat betekent dat complex plukwerk toch gerobotiseerd kan worden.

Je hoeft geen Jules Verne te zijn om de consequenties te zien van deze robotisering. Het aandeel van de hardwerkende Polen in Noord-Limburg zal substantieel gaan dalen. In breder verband: plukwerk en arbeid op het land en in de kassen zal verdwijnen. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt wacht voor grote groepen werknemers en scholieren straks het grote niets. Niet alleen in Nederland, op termijn ook in de rest van de wereld. Want de markt zal genadeloos zijn werk doen. Wie niet goedkoop genoeg kan oogsten, gaat failliet.

Vervang asperges door Mini’s en het hoeft geen betoog dat ook in de zeer competetieve auto-industrie robotisering nog serieus banen zal gaan kosten. Ook in Limburg. De auto-industrie die werkt aan zelfrijdende auto’s en zelfrijdende vrachtwagens. Nu nog schrikken we van een auto-pilot die op hol slaat, maar het is een kwestie van tijd voordat de systemen geperfectioneerd zijn. In laten parkeren is al lang gemeengoed.

Robotisering treft niet alleen de lager-opgeleiden. Een drone is veel effectiever dan een dure piloot in een dure JSF. Een drone kan tientallen binnenkomende informaties tegelijk analyseren, heeft geen last van G-krachten en kan niet worden gevangengenomen. Schepen over de wereldzeeën laten varen? Kan ook al zonder bemanning. Wettelijk zijn we nog niet zover, de techniek gaat sneller. Het is als met de stoker op de treinen: die bleven nog enkele jaren meerijden, terwijl het spoorwegnet al ge-elektrificeerd was.

Hoe langer je doordenkt, hoe angstaanjagender sommige consequenties. Hele bevolkingsstammen die hoofdzakelijk aan de onderkant van de arbeidsmarkt geen werk meer kunnen vinden. En niet iedereen kan ober worden. En wellicht is dat al weer een verkeerd voorbeeld en krijgen we straks ons drankje ook van een mooie robot?

Niet voor niets wordt nu al nagedacht over het heffen van belastingen op de inzet van robots. Belastingen die nodig zullen zijn om mensen die het verliezen van robots en thuis komen te zitten van een inkomen – basisinkomen ? – te voorzien.

De toekomst zal onze maatschappij voor grote – sociale – uitdagingen stellen. Uitdagingen die van een dimensie zijn die we ons nu wellicht niet eens kunnen voorstellen. Als we de herverdeling van de inkomsten van de BV Nederland niet zo weten te regelen dat iedereen profiteert van welvaart, dan creëren we een sociale tijdbom. Dan gaan we onze eigentijdse versie van de de grote Kladderadatsch beleven.

Maurice Ubags