Schuldencrisis onhoudbaar: we drinken de kater weg met meer sterke drank

Het International Institute of Finance heeft voor zijn leden een rapport over schulden beschikbaar gesteld. De opgetelde schuld bedraagt 217.000 miljard dollar: overheden die schulden hebben (VS: 63.000 miljard, China: 33.000 miljard), bedrijven die meer vreemd vermogen hebben dan eigen geld, burgers die schulden hebben.) Samen is onze schuld 3,27 keer zo groot als ons jaarlijks inkomen. Vrij vertaald: iemand die een ton verdient, moet afbetalen aan een schuld van 327.000 euro. Een alltime high record.

Tegenover schuld staat bezit en dat bezit is vanwege de bijna onbeperkte hoeveelheden geld die centrale banken in het financiële systeem pompen sterk in waarde gestegen. Heel simpel: een appartementje in Maastricht is nu veel meer waard omdat de rente zo laag staat en kopers dus meer kunnen lenen. De beurzen pieken: geld zoekt nu eenmaal een bestemming. Het is duidelijk dat hier zeepbellen worden geblazen.

Schuld alleen zegt verder niets. Belangrijk is de vraag: kun je de schuld dragen. Als tegen een grote schuld een solide inkomen staat, hoeft er niets aan de hand te zijn. Hoeft. Kijk naar Griekenland, waar de balans tussen schuld en nationaal inkomen onhoudbaar is geworden. Ook hier weer vrij vertaald: wij hebben de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen om mensen met onhoudbare schulden nog één keer (na drie jaar op een houtje bijten) een financiële reset te kunnen geven.

De analyse is even simpel als ook beangstigend. We hebben een banken-, een landen- en vooral een schuldencrisis opgelost door meer geld bij te drukken en meer schulden te maken. Dat is als een kater wegdrinken met meer sterke drank.

In het NRC wordt de nieuwe Franse premier Edouard Philippe gequoot: “We bevinden ons op een vulkaan van schuld. En hij rommelt steeds luider.”

Dat alles overziend is beangstigend. Hoe kort is ons geheugen geworden? Een enkeling die in 2006 en 2007 waarschuwde voor de onhoudbare situatie in de financiële wereld, werd weggezet als degene die het feestje verpestte. De rekening van de redding van banken en landen kwam uiteindelijk op het bord van de belastingbetaler. In Italië is recent weer voor die route gekozen door 17 miljard euro in de redding van twee  technisch failliete banken te pompen.

Nu dringt zich een vraag van een andere orde op. Tegenover alle schulden staan vorderingen. Die vorderingen staan uiteindelijk op de balansen van de centrale banken, die overheidspapier en bedrijfsobligaties en bedrijfsleningen hebben opgekocht. Was de centrale bank voorheen nog de ‘lender of last resort’, nu is er geen enkele achtervang meer. De centrale banken hebben nu zelf opgeblazen balansen met duizelingwekkende omvangen. ‘Dragisch’.

Als het financiële systeem nu implodeert, is het vertrouwen weg. Zonder vertrouwen is ons moderne financiële verkeer onmogelijk. Wat zegt een bankafschrift met getallen dan nog over je vermogen? Dan vallen we in de kern terug op een systeem van ruilhandel.  Dankzij de moderne tijd kunnen we dan wel weer virtuele munten creëren om die ruilhandel weer gemakkelijk te maken. De goud- en zilverprijs zal exploderen.

Ik stel voor dat we geschiedenis gaan opnemen als een verplicht vak in het onderwijs.

Maurice Ubags