Vastgelopen arbeidsmarkt: We hebben te lang weggekeken

De groei van de Limburgse economie komt tot stilstand. De Spaanse modegigant Inditex wil hier 100 miljoen euro investeren en zoekt 400 medewerkers. Dat laatste lukt niet: Inditex verkiest Lelystad.

De komende twee jaar hebben we nog een 20.000 vacatures extra. Dat bij een vergrijzende beroepsbevolking. Limburg: je zal er maar willen investeren.

Een van de problemen van onze arbeidsmarkt is de mentaliteit. De collectieve mentaliteit van Den Haag, van werkgevers en van ‘werkend Nederland’.

We hebben met zijn alleen veel te lang weggekeken.

In de twintigste eeuw haalden we al duizenden mijnwerkers uit het buitenland. Gastarbeiders. Het was aanvankelijk de bedoeling dat ze terugkeerden. Ze bleven, ook na de mijnsluitingen.  We vonden dat prima: ze waren hier al zo lang dat het ook natuurlijk was dat ze bleven.

In de jaren na de wederopbouw ging het voorspoediger dan ooit. Mede dankzij de aardgasbaten bouwden we een sociaal stelsel op dat zijn gelijke niet kende.  ‘We’ voelden ons veel te goed voor ‘smerig’ werk. Treinen schoonmaken? Daar hadden we gastarbeiders voor.

Ondertussen steeg onze arbeidsproductiviteit naar recordhoogte. Logisch: voor iedereen die niet meer mee kon was er wel een passende sociale regeling.

Het werd te gek – niet meer te verkopen – toen we praktisch één miljoen mensen in de nog steeds groeiende WAO hadden weggestopt. Op een beroepsbevolking van ruim tien miljoen mensen. Werkgevers, bonden en ook Den Haag hadden lang een deal over de WAO, maar dat moest anders.

De oplossing: massaal herkeuren en de mensen onderbrengen in andere regeling. Een cosmetische oplossing dus, geen inhoudelijke koerswijziging om anders om te gaan met arbeidsongeschikten. De vraag wat iemand wel nog kon werd niet gesteld. We kwamen niet verder dan kretologie: tomaten plukken was geen passende arbeid en kon dus geweigerd. We reden bijstandsgerechtigden in een bus langs de kassen om ze het werk een keer te laten zien: het werd een hilarisch fiasco. Dat nooit!

Nederlandse werkgevers losten het gebrek aan arbeidskrachten onder meer op door de inzet van Polen. Hardwerkende mensen die asperges kwam steken, die in de kassen gingen werken, op bouwplaatsen, in fabrieken. Die zich niet ziek melden voor de vroege shift van 6.00 uur op zondag en maandag.

Ondertussen horen we vaak voorbeelden uit de Limburgse praktijk. WijLimburg liet laatst drie MKB-ers aan het woord die vertelden over jongeren die gewoon niet willen werken, over mensen met een uitkering die ’s middags op het terras in Valkenburg zitten. Elke dag. De MKB-ers kunnen niet verder uitbreiden.

In Limburg weten we hoe het kraakt bij het zoeken naar personeel. Niet meer te vinden. Werkgevers zoals VDL Nedcar moeten alles in het werk stellen om personeel te vinden. Dat lukt amper.  Inditex komt niet eens meer.

Probleem is dat we het te goed hebben met zijn allen. Er is onvoldoende ‘pijn’ om steviger in te grijpen in het sociale stelsel, in de arbeidswetgeving. Bijkomend probleem is de mentaliteit van te veel mensen die liever in hun sociale hangmat blijven liggen dan voor enkele tientjes meer te gaan werken. Als je gaat werken verlies je vele bijkomende uitkeringen en vergoedingen: de armoedeval.

Omdat we het goed hebben, verandert er wezenlijk niets. In Nederland hebben we volgens het CBS 1,1 miljoen mensen die in een uitkeringssituatie zitten. Velen – iets meer dan de helft – van hen tegen hun zin: vanwege ziekte of psychische problemen of anderszins verklaarbaar. In Limburg gaat het om tienduizenden mensen in de bakken waarvan de kleine helft dus wel nog kan werken.

Als we die niet weten te activeren, moeten we accepteren dat bedrijven als Inditex aan Limburg voorbij gaan, dat ons MKB niet verder kan uitbreiden. Dan wachten we totdat de robotisering het probleem van te weinig handjes heeft opgelost.

Ondertussen kan onze staatssecretaris Raymond Knops misschien nog eens kijken naar regelingen voor grenswerkers. In het Belang van Limburg stond vorige week een verhaal dat exact vijf jaar na de sluiting van Ford Genk nog één op de vijf werknemers werkeloos thuis zit.

Hoe ver zou het zijn van Genk naar Born, naar een distributiecentrum in Nederlands-Limburg? Waarom lukt het België en Nederland niet vraag en aanbod aan elkaar te koppelen?

We – ook in Europa – accepteren dat allemaal. We kijken weg. Nog steeds.

Enkele  miljoenen van de provincie Limburg voor een nog weinig concreet ‘aanvalsplan’ is window-dressing: We doen er iets aan. Het arbeidsmarktprobleem vraagt echter om een fundamentelere discussie.

Maurice Ubags