Verhaal van Jan Terlouw geldt ook voor bedrijfsleven: vertrouwen is alles

Terlouw keek terug naar de jaren vijftig en zestig, toen uit elke brievenbus een touwtje stak, om zo de voordeur van buitenaf te kunnen openen. “We vertrouwden elkaar”, zei Terlouw.

In enkele rake zinnen demonstreerde hij dat het vertrouwen is verdampt, in alle mogelijke relaties tussen burgers, bedrijven, overheden en politiek. “Als je tegenwoordig een brug wil bouwen, heb je meer juristen nodig dan ingenieurs.”

Waarmee Terlouw meteen schetst hoe schadelijk een gebrek aan vertrouwen is voor de economie. Natuurlijk, de juristen die over de brug adviseren verdienen lekker. Maar dat voordeel valt in het niet bij de nadelen voor de samenleving. Die moet meer dan nodig gemeenschapsgeld aftikken dan sec voor de bouw van de brug noodzakelijk zou zijn.

Ook bij aanbestedingen werkt dit mechanisme. Bij aanbestedingen op de laagste prijs moet het bestek volledig zijn dichtgetimmerd. Elk ‘gaatje’ in het bestek – alles was niet heel exact is omschreven, elk vergeten detail – leidt meestal tot meerwerkprijzen. Het zoeken naar de fouten in het bestek is soms zelfs noodzaak voor bedrijven: in die fouten zit hun winst.

De aanbesteding van de A2-tunnel in Maastricht gaat juist uit van vertrouwen en samenwerken tussen opdrachtgever en aannemer. En zie: de tunnel is op tijd klaar binnen budget. Dat is in Nederland een klein wonder.

In zijn algemeenheid geldt dat een gebrek aan vertrouwen de kosten voor het zakendoen omhoog jaagt. Een handdruk is nu eenmaal goedkoper dan een dichtgetimmerd contract.

Dat vertrouwen geldt ook in de relatie tussen overheid en bedrijfsleven. De overheid doet het wel en niet goed op dat gebied. Het ingevoerde horizontaal toezicht – belastingkantoren zorgen voor juiste aangiftes van bedrijven in ruil voor zekerheid over de aanslag en minder controles – is een uitstekende stap. Welstandscommissies die wel negatief moeten oordelen over bouwplannen om zichzelf niet overbodig te maken zijn een slecht voorbeeld. En helaas zijn er nog vele slechte voorbeelden te noemen van uitwassen van een gebrek aan vertrouwen en een overdosis bemoeizucht.

De oproep van Terlouw is ook van belang voor ondernemers. Als er vertrouwen is, kan er relatief goedkoop zaken worden gedaan. Misbruik maken van vertrouwen zou al snel moeten leiden tot uitsluiting van deelname aan de zakelijke netwerken. Als daar een App voor bedacht zou kunnen worden, hebben we samen veel gewonnen.

Met als icoontje een touwtje uit een brievenbus.

Het zou een mooi eerbetoon zijn aan Jan Terlouw.

Maurice Ubags