Kunst kopen:

Afgelopen donderdag is de grootste kunstbeurs ter wereld, de TEFAF, in Maastricht van start gegaan. Menig directiekamer in Limburg wordt opgesierd met kunst die op de TEFAF is gekocht.

Een dergelijke aankoop is veelal (en gelukkig maar) in de eerste plaats een emotionele aankoop. Tegelijkertijd is het ook een zakelijke transactie. Toch zeker voor de verkoper.

Wat zijn eigenlijk de belangrijkste juridische aspecten indien u voor uw onderneming of voor u zelf al dan niet op de TEFAF kunst koopt?

Allereerst is van belang dat u weet wie eigenlijk de verkoper is. Veelal zal de galerie in eigen naam en voor eigen rekening en risico handelen. In dat geval zal de galeriehouder de verkoper zijn. Het komt echter ook maar al te vaak voor dat de galeriehouder vertegenwoordiger is van de kunstenaar of van (een andere) eigenaar van het kunstwerk. In dat geval is de galerie niet meer dan bemiddelaar en komt de koop uiteindelijk tot stand tussen u en de verkoper. Daarbij is het dan van groot belang te weten wie uw verkoper exact is en waar de verkoper is gevestigd (dat kan van belang zijn voor het toepasselijke recht) en – vooral – of deze eigenaar tot verkoop bevoegd is. U kunt daar uiteraard bewijs van verlangen.

Gelet op het zeer internationale karakter van de kunsthandel is het voorts van groot belang, het op de koopovereenkomst toepasselijke recht vast te stellen. Dit recht zal immers uw juridische positie bepalen indien de kwaliteit van het kunstwerk niet voldoet aan hetgeen u daaromtrent mocht verwachten, binnen hoeveel tijd u daarover moet klagen, wat de gevolgen zijn als u een gestolen of een vals kunstwerk hebt gekocht, etc. Indien u het kunstwerk in Maastricht koopt, wil dat namelijk nog niet automatisch zeggen dat daar ook Nederlands recht op van toepassing is. Partijen kunnen contractueel overeenkomen welk recht van toepassing is. U kunt derhalve kiezen, een zogenaamde rechtskeuze doen, voor bijvoorbeeld Nederlands recht. Indien u een dergelijke rechtskeuze niet maakt, kan het onvoorspelbaar worden welk recht van toepassing gaat zijn. Vaak is het dan afhankelijk van het land van vestiging van de verkoper, het recht van het land van de rechter die over een geschil moet beslissen en/of een dergelijk land partij is bij een verdrag. Het is dan ook verstandig een duidelijke rechtskeuze te maken.

Van belang is het antwoord op de vraag welke rechter bevoegd is kennis te nemen van een eventueel geschil. En, of dit dan een reguliere rechter of bijvoorbeeld een arbiter is. Ook hierover kunnen middels een zogenaamde forumkeuze afspraken worden gemaakt. Het is ook verstandig dat te doen. Indien een dergelijke afspraak ontbreekt, geldt namelijk veelal dat de rechter van de woonplaats van de gedaagde bevoegd is. Als dat, om maar eens wat te noemen, Moskou, Dubai, New York of Londen is, kan dat een kostbare aangelegenheid worden. Houdt u er echter ook rekening mee dat niet ieder land het vonnis van bijvoorbeeld een Nederlandse rechter zomaar erkent. Ook dat kan de keuze van de bevoegde rechter bepalen. Met betrekking tot het antwoord op de vraag of er sprake is van arbitrage of een overheidsrechter, is oplettendheid aan de orde. Arbitrage heeft vaak als voordeel dat de procedure geheim is, de arbiters deskundig zijn op de inhoud en het arbitraal vonnis nagenoeg over de hele wereld wordt erkend, maar daar tegenover staat ook vaak een flink kostenplaatje.

Punt van aandacht is verder nog het auteursrecht. Het is niet automatisch zo dat u eigenaar wordt van het auteursrecht op desbetreffend kunstwerk. Als u daar geen specifieke afspraken over maakt, zal dat auteursrecht veelal bij (de nabestaanden van) de kunstenaar blijven.

Tot slot is van groot belang uw onderzoeksplicht. De omvang daarvan is vooral afhankelijk van het toepasselijk recht. Doorgaans koopt u echter in de staat waarin het kunstwerk zich op het moment van expositie, in dit geval de TEFAF, zich bevindt. Het is van belang dat u zich, zo nodig met behulp van deskundigen, een goed oordeel vormt over die staat en deze ook goed documenteert. Vertrouwen is in de kunsthandel uitermate belangrijk, maar bedenk dat de galerie deskundig is en u als aankopende partij waarschijnlijk niet iedere dag een kunstdeal sluit.

Het is derhalve maar goed dat de TEFAF 10 dagen duurt. Indien u een serieuze aankoop wenst te doen, hebt u immers heel wat ‘huiswerk’, zodat u zonder juridisch gedoe achteraf kunt genieten van uw uiteindelijke aankoop.

Andere berichten van Thuis Partners Advocaten: